Dz.U.2011.237.1420 
2013.12.26 	zm.		Dz.U.2013.1511	§ 1
ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ZDROWIA
z dnia 3 listopada 2011 r.
w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego
(Dz. U. z dnia 8 listopada 2011 r.)
Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. Nr 191, poz. 1410, z późn. zm.) zarządza się, co następuje:
§ 1. Rozporządzenie określa:
1)	szczegółowe zadania szpitalnych oddziałów ratunkowych;
2)	szczegółowe wymagania dotyczące lokalizacji szpitalnych oddziałów ratunkowych w strukturze szpitala oraz warunków technicznych;
3)	minimalne wyposażenie, organizację oraz minimalne zasoby kadrowe szpitalnych oddziałów ratunkowych.
§ 2. 1. Szpitalny oddział ratunkowy, zwany dalej "oddziałem", udziela świadczeń opieki zdrowotnej polegających na wstępnej diagnostyce oraz podjęciu leczenia w zakresie niezbędnym dla stabilizacji funkcji życiowych osób, które znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
2. Oddział może posiadać w swojej strukturze zespoły ratownictwa medycznego.
§ 3. 1. Oddział lokalizuje się na poziomie wejścia dla pieszych i podjazdu specjalistycznych środków transportu sanitarnego do oddziału, z osobnym wejściem dla pieszych oddzielonym od trasy podjazdu specjalistycznych środków transportu sanitarnego.
2. Wejście dla pieszych i podjazd specjalistycznych środków transportu sanitarnego do oddziału są zadaszone, podjazd jest zamykany i otwierany automatycznie w celu ochrony przed wpływem czynników atmosferycznych, przelotowy dla ruchu specjalistycznych środków transportu sanitarnego oraz wyraźnie oznakowany wzdłuż drogi dojścia i dojazdu.
3. Zapewnia się bezkolizyjny dojazd specjalistycznych środków transportu sanitarnego pod oddział.
4. Wejście dla pieszych i podjazd specjalistycznych środków transportu sanitarnego do oddziału organizuje się niezależnie od innych wejść i podjazdów do szpitala, przystosowując je również do potrzeb osób niepełnosprawnych.
5. Lokalizacja oddziału zapewnia łatwą komunikację z oddziałem anestezjologii i intensywnej terapii, zespołem operacyjnym, pracownią diagnostyki obrazowej oraz węzłem wewnątrzszpitalnej komunikacji pionowej.
6. Oddział posiada własne bezkolizyjne trakty komunikacyjne, niezależne od ogólnodostępnych traktów szpitalnych.
7. Oddział posiada całodobowe lotnisko, zlokalizowane w takiej odległości, aby było możliwe przyjęcie osób, które znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, bez pośrednictwa specjalistycznych środków transportu sanitarnego.
8. W przypadku braku możliwości spełnienia wymagań, o których mowa w ust. 7, oddział posiada całodobowe lądowisko, zlokalizowane w takiej odległości, aby było możliwe przyjęcie osób, które znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, bez pośrednictwa specjalistycznych środków transportu sanitarnego.
9. Lądowisko, o którym mowa w ust. 8, spełnia wymagania określone w ustawie z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz. U. z 2006 r. Nr 100, poz. 696, z późn. zm.) oraz w załączniku do rozporządzenia.
10. W przypadku braku możliwości technicznych spełnienia wymagań określonych w ust. 7 lub 8 dopuszcza się odległość oddziału od lotniska lub lądowiska większą niż określona w ust. 7 lub 8, pod warunkiem że oddział zabezpieczy specjalistyczny środek transportu sanitarnego, a czas trwania transportu osób, które znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, specjalistycznym środkiem transportu sanitarnego do oddziału nie przekroczy 5 minut, licząc od momentu przekazania pacjenta przez lotniczy zespół ratownictwa medycznego do specjalistycznego środka transportu sanitarnego.
§ 4. 1. Oddział organizuje się w szpitalu, w którym znajdują się co najmniej:
1)	oddział chirurgii ogólnej z częścią urazową, a w przypadku szpitali udzielających świadczeń zdrowotnych dla dzieci - oddział chirurgii dziecięcej;
2)	oddział chorób wewnętrznych, a w przypadku szpitali udzielających świadczeń zdrowotnych dla dzieci - oddział pediatrii;
3)	oddział anestezjologii i intensywnej terapii;
4)	pracownia diagnostyki obrazowej.
2. Oddział ma powierzchnię wystarczającą dla prawidłowego funkcjonowania wszystkich jego obszarów wymienionych w § 5.
3. Na minimalne wyposażenie oddziału do przyłóżkowego wykonywania badań składa się:
1)	analizator parametrów krytycznych;
2)	przyłóżkowy zestaw RTG;
3)	przewoźny ultrasonograf.
4. Zapewnia się całodobowy dostęp do:
1)	badań diagnostycznych wykonywanych w medycznym laboratorium diagnostycznym;
2)	komputerowego badania tomograficznego;
3)	badań endoskopowych, w tym: gastroskopii, rektoskopii, bronchoskopii, laryngoskopii.
§ 5. W skład oddziału wchodzą obszary:
1)	segregacji medycznej, rejestracji i przyjęć;
2)	resuscytacyjno-zabiegowy;
3)	wstępnej intensywnej terapii;
4)	terapii natychmiastowej;
5)	obserwacji;
6)	konsultacyjny;
7)	stacjonowania zespołów ratownictwa medycznego, jeżeli oddział ma w swojej strukturze zespoły ratownictwa medycznego;
8)	zaplecza administracyjno-gospodarczego.
§ 6. 1. Obszar segregacji medycznej, rejestracji i przyjęć lokalizuje się bezpośrednio przy wejściu dla pieszych i podjeździe specjalistycznych środków transportu sanitarnego do oddziału w celu zapewnienia:
1)	przeprowadzenia wstępnej oceny osób, które znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, i bezkolizyjnego transportu tych osób do innych obszarów oddziału lub do innego oddziału szpitala;
2)	jednoczesnego przyjęcia i segregacji medycznej co najmniej czterech osób, które znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
3)	warunków niezbędnych do przeprowadzenia wywiadu z zespołami ratownictwa medycznego, osobą, która znajduje się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, lub z osobą jej towarzyszącą.
2. W obrębie obszaru segregacji medycznej, rejestracji i przyjęć lokalizuje się:
1)	stanowisko wyposażone w:
a)	środki łączności zapewniające łączność z zespołami ratownictwa medycznego, dyspozytorem medycznym, lekarzem koordynatorem ratownictwa medycznego, centrum urazowym, jednostkami organizacyjnymi szpitala wyspecjalizowanymi w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych niezbędnych dla ratownictwa medycznego, a także kompleksową łączność wewnątrz-szpitalną oraz niezależny stały nasłuch na kanale ogólnopolskim,
b)	system bezprzewodowego przywoływania osób, w szczególności o których mowa w § 13;
2)	stanowisko rejestracji medycznej, które wyposaża się w sprzęt niezbędny do rejestracji i przyjęć osób, które znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
3)	stanowisko dekontaminacji.
3. W przypadku braku możliwości zlokalizowania stanowiska dekontaminacji w obrębie obszaru segregacji medycznej, rejestracji i przyjęć, dopuszcza się odstąpienie od tego wymagania, pod warunkiem zapewnienia możliwości niezwłocznego zorganizowania czasowego stanowiska dekontaminacji możliwie najbliżej wejścia dla pieszych i podjazdu specjalistycznych środków transportu sanitarnego do oddziału, w przypadku konieczności przeprowadzenia dekontaminacji.
§ 7. 1. Obszar resuscytacyjno-zabiegowy składa się co najmniej z dwóch sal resuscytacyjno-zabiegowych z jednym stanowiskiem resuscytacyjnym w każdej z tych sal albo jednej sali resuscytacyjno-zabiegowej z dwoma stanowiskami resuscytacyjnymi.
2. Wyposażenie i urządzenie obszaru resuscytacyjno-zabiegowego zapewnia co najmniej:
1)	monitorowanie i podtrzymywanie funkcji życiowych;
2)	prowadzenie resuscytacji krążeniowo-oddechowo-mózgowej;
3)	prowadzenie resuscytacji okołourazowej;
4)	wykonywanie podstawowego zakresu wczesnej diagnostyki i wstępnego leczenia urazów.
3. Minimalne wyposażenie w wyroby medyczne jednego stanowiska resuscytacyjnego stanowi:
1)	stół zabiegowy z lampą operacyjną;
2)	aparat do znieczulania z wyposażeniem stanowiska do znieczulania, mobilny, jeden na dwa stanowiska obszaru;
3)	zestaw do monitorowania czynności życiowych, w tym co najmniej: rytmu serca, ciśnienia tętniczego i żylnego, wysycenia tlenowego hemoglobiny, końcowo wydechowego stężenia dwutlenku węgla, temperatury powierzchniowej i głębokiej ciała;
4)	defibrylator z kardiowersją i opcją elektrostymulacji serca;
5)	zestaw do przetaczania i dawkowania leków i płynów oraz zestaw do szybkiego przetaczania płynów;
6)	elektryczne urządzenie do ssania;
7)	centralne źródło tlenu, powietrza i próżni w liczbie nie mniejszej niż po dwa gniazda poboru na stanowisko;
8)	aparat do powierzchniowego ogrzewania pacjenta;
9)	zestaw do trudnej intubacji.
4. Minimalne wyposażenie obszaru resuscytacyjno-zabiegowego stanowią także:
1)	respirator transportowy - jeden na dwa stanowiska;
2)	respirator stacjonarny - jeden na obszar;
3)	aparat do ogrzewania płynów infuzyjnych - jeden na dwa stanowiska.
§ 8. 1. Do zadań obszaru wstępnej intensywnej terapii należy w szczególności:
1)	monitorowanie i podtrzymywanie funkcji życiowych;
2)	prowadzenie resuscytacji krążeniowo-oddechowo-mózgowej;
3)	wykonywanie pełnego zakresu wczesnej diagnostyki i wstępnego leczenia;
4)	prowadzenie resuscytacji płynowej;
5)	leczenie bólu;
6)	wstępne leczenie zatruć;
7)	opracowywanie chirurgiczne ran i drobnych urazów.
2. W obszarze wstępnej intensywnej terapii lokalizuje się co najmniej jedno stanowisko intensywnej terapii umożliwiające wykonywanie zadań określonych w ust. 1.
§ 9. 1. Obszar terapii natychmiastowej składa się z:
1)	sali zabiegowej;
2)	sali opatrunków gipsowych.
2. Pomieszczenie sali zabiegowej wyposażone jest w wyroby medyczne i produkty lecznicze, umożliwiające wykonanie drobnych zabiegów chirurgicznych u osób, które znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
3. Na minimalne wyposażenie sali zabiegowej składają się:
1)	stół zabiegowy z lampą operacyjną;
2)	aparat do znieczulania z wyposażeniem stanowiska do znieczulania wraz z zestawem monitorującym;
3)	nie mniej niż po dwa gniazda poboru tlenu, powietrza i próżni;
4)	nie mniej niż osiem gniazd poboru energii elektrycznej;
5)	zestaw niezbędnych narzędzi chirurgicznych na jedno stanowisko.
4. Sala opatrunków gipsowych wyposażona jest w wyroby medyczne i produkty lecznicze umożliwiające zakładanie opatrunków gipsowych, dostęp do źródła tlenu, powietrza i próżni; w sali opatrunków gipsowych zapewnia się przestrzeń do umieszczenia stanowiska do znieczulania z wyposażeniem.
§ 10. W skład obszaru obserwacji wchodzą co najmniej cztery stanowiska, o powierzchni wystarczającej dla prawidłowego funkcjonowania obszaru, wyposażone w:
1)	wyroby medyczne i produkty lecznicze umożliwiające:
a)	monitorowanie rytmu serca i oddechu,
b)	nieinwazyjne monitorowanie ciśnienia tętniczego krwi,
c)	monitorowanie wysycenia tlenowego hemoglobiny,
d)	monitorowanie temperatury powierzchniowej i głębokiej,
e)	stosowanie biernej tlenoterapii,
f)	prowadzenie infuzji dożylnych;
2)	przenośny zestaw resuscytacyjny z niezależnym źródłem tlenu i respiratorem transportowym;
3)	defibrylator półautomatyczny;
4)	centralne źródło tlenu, powietrza i próżni z gniazdami poboru przy każdym stanowisku;
5)	elektryczne urządzenie do odsysania, co najmniej jedno na cztery stanowiska.
§ 11. 1. W skład obszaru konsultacyjnego wchodzą gabinety lub boksy badań lekarskich w liczbie niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania obszaru. Gabinety lub boksy wewnętrzne połączone są traktem komunikacyjnym.
2. Wyposażenie obszaru konsultacyjnego w wyroby medyczne i produkty lecznicze umożliwia przeprowadzanie badań lekarskich i konsultacji specjalistycznych.
§ 12. Obszar stacjonowania zespołów ratownictwa medycznego zapewnia:
1)	pomieszczenie na wyroby medyczne i produkty lecznicze;
2)	system alarmowo-wyjazdowy oraz system łączności wewnątrzszpitalnej;
3)	zaplecze socjalne oraz sanitarno-higieniczne dla członków zespołów ratownictwa medycznego;
4)	magazyn sprzętu;
5)	miejsce wyposażone w źródła energii elektrycznej i wody.
§ 13. Minimalne zasoby kadrowe oddziału stanowią:
1)	ordynator oddziału (lekarz kierujący oddziałem);
2)	pielęgniarka oddziałowa, będąca pielęgniarką systemu;
3)	lekarze w liczbie niezbędnej do zabezpieczenia prawidłowego funkcjonowania oddziału, w tym co najmniej jeden lekarz systemu przebywający stale w oddziale;
4)	pielęgniarki lub ratownicy medyczni w liczbie niezbędnej do zabezpieczenia prawidłowego funkcjonowania oddziału.
§ 14. W zakresie nieuregulowanym w rozporządzeniu szpitalny oddział ratunkowy spełnia także wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887, Nr 174, poz. 1039 i Nr 185, poz. 1092).
§ 15. Traci moc rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 15 marca 2007 r. w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego (Dz. U. Nr 55, poz. 365).
§ 16.  Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z wyjątkiem § 3 ust. 7-10, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2017 r.
ZAŁĄCZNIK 
WYMAGANIA DLA LĄDOWISK SZPITALNYCH ODDZIAŁÓW RATUNKOWYCH
1.	Lądowisko wyznaczone jest przez strefę podejścia do lądowania i startu, którą stanowi płaska, pozioma, niepyląca nawierzchnia (niepokryta piaskiem, żwirem, kamieniami lub innym luźnym materiałem), utwardzona lub trawiasta, wolna od przeszkód, w kształcie:
1)	kwadratu o wymiarach 2D x 2D śmigłowca, dla którego jest przeznaczone lądowisko, co najmniej 25 m x 25 m, gdzie "D" oznacza największy gabarytowy wymiar tego śmigłowca, albo
2)	koła o średnicy równej 2D śmigłowca, dla którego jest przeznaczone lądowisko, co najmniej 25 m, gdzie "D" oznacza największy gabarytowy wymiar tego śmigłowca.
Strefa podejścia do lądowania i startu wyznaczona jest przez umieszczone wewnątrz jej krawędzi znaczniki narożne i boczne, w kolorze białym i utwardzone (beton, asfalt odporny na działanie wysokich temperatur lub kostka brukowa), o wymiarach: znaczniki narożne - 2 m x 2 m, znaczniki boczne - 2 m x 1 m, szerokość linii - 1 m.
2.	W środku strefy podejścia do lądowania i startu znajduje się strefa przyziemienia. Jest to płaska, pozioma, niepyląca, utwardzona nawierzchnia (beton, asfalt odporny na działanie wysokich temperatur, kostka brukowa), wolna od przeszkód, w kształcie kwadratu o wymiarach co najmniej 15 m x 15 m lub koła o średnicy co najmniej 15 m.
3.	W środku strefy lądowania namalowany jest krzyż równoramienny, koloru białego, o wymiarach: 9 m x 9 m, szerokości ramion 3 m.
4.	W środku krzyża namalowana jest duża litera "H", koloru czerwonego, ustawiona zgodnie z kierunkiem osi lądowania i startu, o wymiarach: wysokość - 3 m, szerokość - 1,8 m, szerokość linii - 0,4 m.
5.	Do miejsca lądowania śmigłowca prowadzi droga dojazdowa. W przypadku trawiastej strefy podejścia do lądowania i startu, droga dojazdowa umożliwia dojazd do strefy przyziemienia. Droga dojazdowa nie znajduje się w osi lądowania i startu i dochodzi z boku, prostopadle do miejsca lądowania śmigłowca.
6.	Schemat lądowiska i jego oznaczeń określa rysunek 1.
wzór
Rysunek 1. Schemat oznaczenia lądowiska
7.	Przeszkody usytuowane na osi lądowania i startu nie mogą być wyższe, niż wynika to z granicznej płaszczyzny o nachyleniu 1:6 w stosunku do poziomu lądowiska. Maksymalne wysokości tych przeszkód określa tabela 1.

Odległość przeszkody od strefy podejścia do lądowania i startu [m]
	 2
	 6
	 12
	 50
	 100
	 200
	 400
	 600
	
Maksymalna wysokość przeszkody, ponad poziom lądowiska [m]
	 0,33
	 1
	 2
	 8,33
	 16,67
	 33,33
	 66,67
	 100

Tabela 1. Przeszkody w osi lądowania i startu
Płaszczyzna ograniczająca przeszkody w osi lądowania i startu, rozszerza się pod kątem 30° w stosunku do krawędzi bocznych strefy podejścia do lądowania i startu. Należy unikać przeszkód punktowych (maszty, kominy, pojedyncze drzewa) w osi lądowania i startu. Schematy położenia płaszczyzn ograniczających przeszkody w osi lądowania i startu określają rysunki 2 i 3.
wzór
Rysunek 2. Powierzchnie ograniczające przeszkody w osi lądowania i startu
wzór
Rysunek 3. Powierzchnie ograniczające przeszkody w osi lądowania i startu
8.	Przeszkody usytuowane po bokach od osi lądowania i startu nie mogą być wyższe niż wynika to z granicznej płaszczyzny o nachyleniu 1:2 w stosunku do poziomu lądowiska. Maksymalne wysokości tych przeszkód określa tabela 2.

Odległość przeszkody od strefy podejścia do lądowania i startu [m]
	 2
	 5
	 10
	 15
	 25
	 50
	 100
	 160
	
Maksymalna wysokość przeszkody, ponad poziom lądowiska [m]
	 1
	 2,5
	 5
	 7,5
	 12,5
	 25
	 50
	 80

Tabela 2. Przeszkody boczne w stosunku do osi lądowania i startu
Schemat położenia płaszczyzn ograniczających przeszkody usytuowane po bokach od osi lądowania i startu określa rysunek 4.
wzór
Rysunek 4. Powierzchnie ograniczające przeszkody z boku od osi lądowania i startu
9.	Oś lądowania i startu lądowiska powinna być zgodna z przeważającymi kierunkami wiatru na danym terenie. Zaleca się, aby kierunki startów i lądowań leżały na jednej prostej. Dopuszcza się skręcenie kierunku startu w stosunku do kierunku lądowania o maksymalnie 30° w prawo lub w lewo, zgodnie z rysunkiem 5.
wzór
Rysunek 5. Powierzchnie ograniczające przeszkody w osi lądowania i startu
10.	W odległości co najmniej 15 m od krawędzi strefy podejścia do lądowania umieszcza się oświetlony światłem białym wskaźnik kierunku wiatru. Wskaźnik jest zwężającym się rękawem o długości 2,4 m, o większej średnicy - 0,6 m, mniejszej - 0,3 m, osadzonym na maszcie o wysokości co najmniej 3 m. Wskaźnik jest wykonany w jednolitym kolorze białym, pomarańczowym lub czerwonym. Dopuszcza się wykonanie wskaźnika w dwóch kontrastowych kolorach (białym i pomarańczowym lub białym i czerwonym), w postaci pięciu poprzecznych pasów, przy czym skrajne pasy są wykonane w kolorze pomarańczowym lub czerwonym. Kształt, wymiary i kolorystykę wskaźnika określa rysunek 6.
wzór
Rysunek 6. Wskaźnik kierunku wiatru
Wskaźnik kierunku wiatru ustawia się w miejscu wolnym od przeszkód, które mogłyby wprowadzać błąd w jego wskazaniach (wskaźnik nie może być osłonięty od wiatru). Zaleca się montowanie drugiego wskaźnika na dachu najwyższego budynku położonego w pobliżu lądowiska.
11.	Lądowisko oznacza się co najmniej dwiema tablicami informacyjnymi, o wymiarach 297 mm x 420 mm, zgodnymi z wzorem określonym na rysunku 7 - dla lądowiska położonego na terenie ogólnodostępnym oraz na rysunku 8 - dla lądowiska położonego na terenie zamkniętym. Kolor liter i tła jest dowolny, lecz kontrastujący ze sobą. Dopuszcza się umieszczanie na tablicach symboli graficznych, w szczególności śmigłowca lub logo szpitala.
wzór
Rysunek 7. Tablica informacyjna dla lądowiska na terenie ogólnodostępnym
wzór
Rysunek 8. Tablica informacyjna dla lądowiska na terenie zamkniętym
12.	Lądowisko wyposaża się w integralny system oświetlenia, w skład którego wchodzą:
1)	światła strefy przyziemienia - cztery lampy, świecące w kolorze białym, rozmieszczone w rogach strefy przyziemienia, zagłębione;
2)	światła strefy podejścia do lądowania i startu - nie mniej niż po cztery lampy na każdym boku, świecące w kolorze białym, rozmieszczone w odstępach maksymalnie co 10 m, po zewnętrznej stronie strefy podejścia do lądowania i startu, w odległości 1 m od krawędzi tej strefy, zagłębione lub naziemne, wystające ponad poziom lądowiska nie więcej niż 25 cm;
3)	światła podejścia - sześć lamp świecących w kolorze białym, rozmieszczonych co 5 m wzdłuż osi podejścia do lądowania i startu, ustawione na głównym kierunku podejścia do lądowania, zagłębione lub naziemne, wystające ponad poziom lądowiska nie więcej niż 25 cm;
4)	oświetlony światłem białym wskaźnik kierunku wiatru;
5)	światła przeszkodowe - lampy koloru czerwonego, umieszczone na obiektach mogących stanowić przeszkodę stałą, w tym na wskaźniku kierunku wiatru;
6)	lampa identyfikacyjna lądowiska - dookólna lampa błyskowa, świecąca w kolorze białym, umieszczona w pobliżu strefy podejścia do lądowania i startu, w sposób uniemożliwiający oślepianie załogi śmigłowca; zaleca się instalację lampy na dachu najwyższego budynku stojącego w bezpośredniej bliskości lądowiska; światło lampy musi być widoczne z pokładu śmigłowca z odległości co najmniej 5000 m w warunkach lotu VFR;
7)	świetlne systemy wspomagające określenie kierunku i kąta podejścia do lądowania, w przypadku lądowisk zlokalizowanych w miejscach wymagających precyzyjnego pozycjonowania śmigłowca podczas podejścia do lądowania.
Integralny system oświetlenia spełnia wymagania określone w załączniku nr 14 tom II do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, podpisanej w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. (Dz. U. z 1959 r. Nr 35, poz. 212, z późn. zm.). Schemat integralnego systemu oświetlenia określa rysunek 9.
wzór
Rysunek 9. Schemat integralnego rozmieszczenia oświetlenia na lądowisku